{"id":35206,"date":"2025-10-27T23:32:26","date_gmt":"2025-10-27T22:32:26","guid":{"rendered":"https:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/?p=35206"},"modified":"2026-01-15T15:20:47","modified_gmt":"2026-01-15T14:20:47","slug":"kamienica-ul-waszyngtona-118-warszawa","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/2025\/10\/27\/kamienica-ul-waszyngtona-118-warszawa\/","title":{"rendered":"Kamienica ul. Waszyngtona 118, Warszawa"},"content":{"rendered":"\n

Dom spod numeru: \u201eWaszyngtona 118\u201d, jest jednym z pierwszych obiekt\u00f3w powsta\u0142ych na tej jak\u017ce d\u0142ugiej i reprezentacyjnej ulicy wiod\u0105cej od mostu im. Ks. J\u00f3zefa Poniatowskiego, a \u0142\u0105cz\u0105cej centrum miasta z o wiele starszym szlakiem: ci\u0105giem ulic Targowa \u2013 Grochowska, przeistaczaj\u0105cym si\u0119 dalej na wsch\u00f3d, w trakt na Brze\u015b\u0107 i na Lublin. Owo rozwidlenie starych go\u015bci\u0144c\u00f3w znajduje si\u0119 obecnie w granicach miasta.<\/p>\n\n\n\n

Ul. Waszyngtona zacz\u0119\u0142a si\u0119 kszta\u0142towa\u0107 na kr\u00f3tko przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, kiedy to oddano do u\u017cytku wspomniany wy\u017cej most (1914 r.). Jako, \u017ce most nosi\u0142 miano ks. J\u00f3zefa Poniatowskiego, ulic\u0119 powsta\u0142\u0105 na jego przed\u0142u\u017ceniu zacz\u0119to nazywa\u0107 Alej\u0105 Poniatowskiego. Sytuacja ta mia\u0142a miejsce jeszcze w pierwszych altach po I wojnie \u015bwiatowej, a trwa\u0142\u0105 najprawdopodobniej do momentu rozpocz\u0119cia prac przy wytyczeniu ulic nowej dzielnicy \u2013 Saskiej K\u0119py. Jeszcze przed 1914 r., pojawi\u0142 si\u0119 pierwszy zarys przysz\u0142ej drogi, w postaci po\u0142udniowej granicy Parku Skaryszewskiego, urz\u0105dzanego od 1905 r. Oficjalnego otwarcia ulicy dokonano jednak dopiero 1-XII-1935 r. Szerszy sw\u00f3j bieg ko\u0144czy\u0142a ona ju\u017c na skrzy\u017cowaniu z ul. Sask\u0105. Dalej na wsch\u00f3d wyst\u0119powa\u0142a w skromniejszej formie, w\u0119\u017csza o po\u0142ow\u0119. Z pocz\u0105tku, przed wy\u0142o\u017ceniem jej p\u0142ask\u0105 kostk\u0105 brukow\u0105, mia\u0142a zgo\u0142a odmienny charakter. M\u00f3wiono w\u00f3wczas o niej per: \u201eCzerwona Droga\u201d, by\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce raz na jaki\u015b czas wysypywano j\u0105 ceglanym t\u0142uczniem, lub po prostu rozbi\u00f3rkowym gruzem, zapewne celem utwardzenia, grz\u0105skiego w tej okolicy gruntu. Warte wspomnienia s\u0105 ciekawe relacje o jej topografii. Ot\u00f3\u017c znane s\u0105 \u015bwiadectwa m\u00f3wi\u0105ce o tym, \u017ce droga ma przebieg zygzakowaty, podobny nawet do \u201ezarysu strza\u0142ki pioruna\u201d. Mia\u0142oby to wynika\u0107 jakoby z tego, i\u017c by\u0142a to tzw. droga forteczna, a jej meandruj\u0105cy charakter mia\u0142 utrudnia\u0107 ewentualne wstrzelenie si\u0119 w cel artylerii wroga. Jest to o tyle ciekawe, \u017ce \u017cywot tego, sk\u0105din\u0105d wa\u017cnego po\u0142\u0105czenia, w takiej, wojskowej ods\u0142onie trwa\u0142 nader kr\u00f3tko. Nie powsta\u0142a \u017cadna mapa, poza opracowaniem Lindley\u2019a (1:2500 z 1901) i p\u00f3\u017aniejszym kilkukrotnym unacze\u015bnianiem tego opracowania przez magistrat miejski w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym. Sytuacja jest o tyle trudna, \u017ce pierwsza z map pochodzi sprzed budowy tej drogi, a kolejne obrazuj\u0105 ju\u017c stan po przeprowadzeniu ul. Waszyngtona. Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 sprawie na zasadzie analogii, zauwa\u017camy jednak, \u017ce \u017cadna z zachowanych do dzi\u015b dr\u00f3g fortecznych nie ma i nie mia\u0142a sztucznie zniekszta\u0142conego przebiegu. Wiemy o tym, bo Twierdz\u0119 Warszawa wznoszono przez dziesi\u0119ciolecia i sporo po\u0142\u0105cze\u0144 zosta\u0142o przez kartograf\u00f3w uwiecznionych na mapach. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich zaadaptowano nawet do miejskiego systemu drogowego. Ot\u00f3\u017c drogi forteczne mia\u0142y zazwyczaj posta\u0107 d\u0142ugich i prostych odcink\u00f3w. Budowano je od podstaw i najkr\u00f3tsz\u0105 tras\u0105 kierowano do celu, nie licz\u0105c si\u0119 niemal\u017ce wcale z uwarunkowaniami przyrodniczymi. Przeczy wi\u0119c to zasadniczo, historiom powtarzanym w opracowaniach z epoki. Jednoznacznej weryfikacji mo\u017cna by dokona\u0107 na podstawie zdj\u0119\u0107 lotniczych. Tych jednak, z interesuj\u0105cego nas okresu, jest bardzo niewiele.<\/p>\n\n\n\n

Wracaj\u0105c do omawianego budynku. Powsta\u0142 on w 1936 r. dla Stanis\u0142awa Swobody wg proj. arch. Edwarda Strausa (ur. 1898 \u2013 zm. po 1965 r.), kt\u00f3ry pod koniec \u017cycia mieszka\u0142 po s\u0105siedzku \u2013 niemal\u017ce naprzeciwko, bo przy al. Waszyngtona 55. Prac przy stanie surowym dogl\u0105da\u0142 mistrz murarski J. Jasi\u0144ski rodem z Wo\u0142omina. Sam dom posiada\u0142 dwa pi\u0119tra, pi\u0119\u0107 osi i 2650 m3<\/sup> kubatury. Niewielki \u00f3w budynek wznoszony w nowym porz\u0105dku, nie mia\u0142 raczej przewidzianych oficyn mieszkalnych na zapleczu. By\u0142 za to pomy\u015blany, jako cz\u0119\u015b\u0107 zwartej pierzei. Mimo tego, do czas\u00f3w wybuchu II wojny \u015bwiatowej nie doczeka\u0142 si\u0119 zabudowy na  s\u0105siednich dzia\u0142kach. Zmieni\u0142 za to w\u0142a\u015bciciela. Wszystko pozosta\u0142o jednak w rodzinie, bowiem nowym posiadaczem sta\u0142 si\u0119 Czes\u0142aw Swoboda. W czasie wojny obiekt powa\u017cnie uszkodzono. W czerwcu 1945 r., zachodnia cz\u0119\u015b\u0107 obiektu ca\u0142y czas nieodbudowana, pozostawa\u0142a zrujnowana niemal\u017ce do ziemi, b\u0119d\u0105c jedynie prowizorycznie zabezpieczon\u0105. Na odbudow\u0119 nie by\u0142o zapewne funduszy, bo ca\u0142a sprawa sko\u0144czy\u0142a si\u0119 rozbi\u00f3rk\u0105 uszkodzonego fragmentu, tak \u017ce do czas\u00f3w obecnych dom zachowa\u0142 trzy, z pierwotnych pi\u0119ciu osi, przez co na zawsze straci\u0142 symetri\u0119. Od strony rozebranej cz\u0119\u015bci dostawiono po wojnie nowy blok, uniemo\u017cliwiaj\u0105c w przysz\u0142o\u015bci ewentualnie odtworzenie ca\u0142o\u015bci fasady.  Kamieniczka odstaje te\u017c niestety gabarytami od s\u0105siednich blok\u00f3w, co nie wr\u00f3\u017cy nic dobrego \u2013 w najlepszym razie zostanie po raz kolejny zniekszta\u0142cona. Tym razem przez nadbudow\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Balustrady ocala\u0142ych balkon\u00f3w mimo, i\u017c zap\u00f3\u017anione stylowo wzgl\u0119dem daty wzniesienia domu, s\u0105 oryginalne. Podobnie sytuacja ma si\u0119 z por\u0119cz\u0105 na klatce schodowej i z pod\u0142og\u0105 tej\u017ce klatki, uformowan\u0105 zar\u00f3wno z dwukolorowego lastrico wylanego jako monolit, jak i poprzez u\u017cycie lastricowych p\u0142ytek na spocznikach i pi\u0119tach. Og\u00f3lny stan zachowania obiektu na chwil\u0119 inwentaryzacji (jesie\u0144 2025) jest zadowalaj\u0105cy.<\/p>\n\n\n\n

::: W\u0142\u0105czono do bazy w ramach projektu: „Akademia Opiekun\u00f3w Dziedzictwa” – (VI edycja), dofinansowanego przez Narodowy Instytut Dziedzictwa.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"
0 MNS G13.9 IN10 N8 RN8 O0.40 Y170.00 C125.00 YT1 CT1 s0 sY0.00 S300 C50 NRThrd4 needASF1 film nm=4 FM0 CR1.04 [0,0,0] Prymid2 maxDarkArea0.07 maxBrightArea0.00 maxPeakNotSat4.61 dr26.16 br0.00 wdr10.20 wbr0.00 sbr0.00 ldr30.48 lns59.0 FC000000000bfalic 0000X<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dom spod numeru: \u201eWaszyngtona 118\u201d, jest jednym z pierwszych obiekt\u00f3w powsta\u0142ych na tej jak\u017ce d\u0142ugiej i reprezentacyjnej ulicy wiod\u0105cej od mostu im. Ks. J\u00f3zefa Poniatowskiego, a \u0142\u0105cz\u0105cej centrum miasta z o wiele starszym szlakiem: ci\u0105giem ulic Targowa \u2013 Grochowska, przeistaczaj\u0105cym si\u0119 dalej na wsch\u00f3d, w trakt na Brze\u015b\u0107 i na Lublin. Owo rozwidlenie starych go\u015bci\u0144c\u00f3w […]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":35210,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,241],"tags":[],"class_list":{"0":"post-35206","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-warszawa","8":"category-wawerska"},"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35206","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35206"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35206\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":37539,"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35206\/revisions\/37539"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35210"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35206"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35206"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35206"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}