{"id":33187,"date":"2024-12-31T22:15:09","date_gmt":"2024-12-31T21:15:09","guid":{"rendered":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/?p=33187"},"modified":"2025-02-25T15:45:03","modified_gmt":"2025-02-25T14:45:03","slug":"kamienica-ul-kochanowskiego-12-16-otwock-pawilon-nowszy-sanatorium-zofiowka","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/2024\/12\/31\/kamienica-ul-kochanowskiego-12-16-otwock-pawilon-nowszy-sanatorium-zofiowka\/","title":{"rendered":"Kamienica ul. Kochanowskiego 12\/16, Otwock (sanatorium \u201eZofi\u00f3wka”, pawilon p\u00f3\u0142nocny)"},"content":{"rendered":"\n

Jeden z kilku znajduj\u0105cych si\u0119 na du\u017cej, 17-hektarowej dzia\u0142ce budynk\u00f3w, nale\u017c\u0105cy do kompleksu zabudowa\u0144 dawnego \u017cydowskiego szpitala psychiatrycznego pn. \u201eZofi\u00f3wka\u201d. Pocz\u0105tki przedsi\u0119wzi\u0119cia si\u0119gaj\u0105 1906 r., kiedy z inicjatywy Adama Wizela (psychiatry), Samuela Goldflama (neurologa), Ludwika Bregmana (neurologa) i Adolfa Weisblata (przedsi\u0119biorcy budowlanego) za\u0142o\u017cono Towarzystwo Opieki nad Ubogimi, Nerwowo i Umys\u0142owo Chorymi \u017bydami. Sw\u0105 nazw\u0119 instytucja zawdzi\u0119cza\u0142a dobrodziejce, bez kt\u00f3rej nie by\u0142oby mo\u017cliwe rozpocz\u0119cie dzia\u0142alno\u015bci – znaczne \u015brodki na zakup rozleg\u0142ej dzia\u0142ki przekaza\u0142a Zofia Edelman. Opieka nad chorymi psychicznie mia\u0142a w zak\u0142adanym szpitalu polega\u0107 przede wszystkim na nowoczesnej w\u00f3wczas metodzie aktywizacji chorych poprzez prac\u0119. Planowano dla pacjent\u00f3w proste, ale po\u017cyteczne czynno\u015bci, wzmacniaj\u0105ce ich poczucie warto\u015bci i u\u017cyteczno\u015bci spo\u0142ecznej. Jako pierwszy, w 1908 r., oddano do u\u017cytku pi\u0119trowy pawilon dla m\u0119\u017cczyzn<\/a>, utrzymany w stylistyce uproszczonej secesji. Na parterze zlokalizowano pomieszczenia zabiegowo-administracyjne, na pi\u0119trze gros miejsca zajmowa\u0142y trzy sale dla pacjent\u00f3w. Sale na pi\u0119trze sklepiono kolebkowo. Jako nast\u0119pny wzniesiono pawilon dla kobiet. Ca\u0142a instytucja rozwija\u0142a si\u0119 pr\u0119\u017cnie a\u017c do II wojny \u015bwiatowej, w przededniu kt\u00f3rej w plac\u00f3wce przebywa\u0142o blisko 400 pensjonariuszy. Ju\u017c w 1939 r. szpital zaj\u0119li Niemcy. 19 sierpnia 1942 r. niemieccy okupanci wraz z ukrai\u0144skimi pomocnikami przyst\u0105pili do likwidacji otwockiego getta, na kt\u00f3rego terenie znajdowa\u0142a si\u0119 tak\u017ce \u201eZofi\u00f3wka\u201d. Dosz\u0142o do wymordowania pensjonariuszy oraz personelu. Ten ostatni zosta\u0142 kilkana\u015bcie godzin wcze\u015bniej ostrze\u017cony przez \u017cydowskiego policjanta. Kilka os\u00f3b pope\u0142ni\u0142o wobec tego, co mia\u0142o nadej\u015b\u0107, samob\u00f3jstwo, kilka pr\u00f3bowa\u0142o ucieczki. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 pozosta\u0142a jednak na miejscu. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich rozstrzelano, pozosta\u0142ych wywieziono do Treblinki. Po przeprowadzeniu akcji Niemcy planowali zaadaptowa\u0107 zabudowania szpitalne na plac\u00f3wk\u0119 Lebensbornheim-Ostland, s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 rozwijaniu \u201erasy nadludzi”. Mia\u0142o tu zamieszka\u0107 100 matek i ok. 150 dzieci. Planowano utworzenie oddzia\u0142u po\u0142o\u017cniczego, pediatrycznego, \u017c\u0142obka, przedszkola etc. Zamiary udaremni\u0142a zmiana sytuacji na froncie, a w konsekwencji ucieczka Niemc\u00f3w. Po wej\u015bciu Rosjan obiekt przej\u0119to i zaadaptowano na cele niemedyczne. Na pocz\u0105tku pomieszczono tu Socjalistyczny O\u015brodek Szkoleniowy, a p\u00f3\u017aniej Centraln\u0105 Szko\u0142\u0119 Aktywu ZMP. W po\u0142owie lat 50. XX w. powr\u00f3cono do pierwotnych medycznych funkcji miejsca, urz\u0105dzaj\u0105c w zabudowaniach dawnego szpitala psychiatrycznego Pa\u0144stwowe Sanatorium Przeciwgru\u017alicze im. Stefana Okrzei. W kolejnych latach zmienia\u0142 si\u0119 tylko profil plac\u00f3wki, kt\u00f3ra ostatecznie wyprowadzi\u0142a si\u0119 st\u0105d nied\u0142ugo po 1995 r. Od tego czasu wi\u0119kszo\u015b\u0107 zabudowa\u0144 kompleksu niszczeje. W prezentowanym tu obiekcie zachowane s\u0105 m.in. posadzki z kwadratowych czerwonych, szarych i bia\u0142ych p\u0142ytek ceramicznych (pi\u0119trowy pawilon g\u0142\u00f3wny) oraz z ma\u0142ych kwadratowych p\u0142ytek bia\u0142ych i szarych w pawilonie \u0142\u0105cznikowym (d. le\u017cakownia?). Interesuj\u0105cym elementem pawilonu \u0142\u0105cznika jest zewn\u0119trzna klatka schodowa. Ca\u0142y budynek znajduje si\u0119 obecnie w stanie skrajnego zniszczenia.<\/p>\n\n\n\n

::: W\u0142\u0105czono do bazy w ramach projektu: ,,FOCUS na detal \u2013 spo\u0142eczna dokumentacja detalu architektonicznego zabytk\u00f3w Warszawy i innych miast Mazowsza\u201d, realizowanego w ramach wsparcia ze \u015brodk\u00f3w planu rozwojowego (Krajowego Planu Odbudowy \/ KPO).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n
\"\"
Pawilon p\u00f3\u0142nocny – widok og\u00f3lny. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon p\u00f3\u0142nocny – wej\u015bcie. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon p\u00f3\u0142nocny – widok og\u00f3lny. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon po\u0142udniowy – strefa wej\u015bcia. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon po\u0142udniowy – strefa wej\u015bcia. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon po\u0142udniowy – sygnowanie ceg\u0142y. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon po\u0142udniowy – widok od po\u0142udnia. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon po\u0142udniowy – widok od wschodu. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon po\u0142udniowy – widok od wschodu. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon \u0142\u0105cznikowy (le\u017cakownia?) – widok od wschodu. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon \u0142\u0105cznikowy (le\u017cakownia?) – widok od p\u00f3\u0142nocy. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon p\u00f3\u0142nocny – widok od p\u00f3\u0142nocy. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon p\u00f3\u0142nocny – posadzka parteru. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon p\u00f3\u0142nocny – sygnowanie cegie\u0142: „Teklin”. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon p\u00f3\u0142nocny – schody na pi\u0119tro. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon p\u00f3\u0142nocny – widok na pawilon \u0142\u0105cznikowy (le\u017cakownia?). Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon p\u00f3\u0142nocny – naro\u017cnik p\u0142d.-sch. \u0142\u0105cznikowy. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon \u0142\u0105cznikowy – rewers p\u0142ytki posadzkowej z \u0142\u0105cznika. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon \u0142\u0105cznikowy (le\u017cakownia?) – zewn\u0119trzna klatka. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon \u0142\u0105cznikowy (le\u017cakownia?) – zewn\u0119trzna klatka. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon \u0142\u0105cznikowy (le\u017cakownia?) – widok na p\u00f3\u0142noc. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon po\u0142udniowy – widok z p\u00f3\u0142nocy. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon po\u0142udniowy – widok na p\u00f3\u0142noc. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon po\u0142udniowy – relikt schod\u00f3w na ostatnie pi\u0119tro. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon po\u0142udniowy – relikt schod\u00f3w na ostatnie pi\u0119tro. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon po\u0142udniowy – relikt schod\u00f3w na ostatnie pi\u0119tro. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon po\u0142udniowy -fragment schod\u00f3w na ostatnie pi\u0119tro. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon po\u0142udniowy – parter – przepierzenie. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon \u0142\u0105cznikowy (le\u017cakownia?) – widok od po\u0142udnia. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon \u0142\u0105cznikowy (le\u017cakownia?) – posadzka. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pawilon \u0142\u0105cznikowy (le\u017cakownia?) – zewn\u0119trzna klatka. Fot. El\u017cbieta Smole\u0144ska, 2024 r., \u017ar\u00f3d\u0142o: \u201eFocus na detal\u201d.<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jeden z kilku znajduj\u0105cych si\u0119 na du\u017cej, 17-hektarowej dzia\u0142ce budynk\u00f3w, nale\u017c\u0105cy do kompleksu zabudowa\u0144 dawnego \u017cydowskiego szpitala psychiatrycznego pn. \u201eZofi\u00f3wka\u201d. Pocz\u0105tki przedsi\u0119wzi\u0119cia si\u0119gaj\u0105 1906 r., kiedy z inicjatywy Adama Wizela (psychiatry), Samuela Goldflama (neurologa), Ludwika Bregmana (neurologa) i Adolfa Weisblata (przedsi\u0119biorcy budowlanego) za\u0142o\u017cono Towarzystwo Opieki nad Ubogimi, Nerwowo i Umys\u0142owo Chorymi \u017bydami. Sw\u0105 nazw\u0119 instytucja […]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":33188,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[261,259],"tags":[],"class_list":{"0":"post-33187","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-kochanowskiego","8":"category-otwock"},"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33187","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=33187"}],"version-history":[{"count":25,"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33187\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":34099,"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/33187\/revisions\/34099"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/33188"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=33187"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=33187"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/lapidarium.fundacja-hereditas.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=33187"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}